Van een toevallige ontmoeting op de fiets, naar een spontaan idee waar niet lang over nagedacht hoefde te worden: vanaf 11 november wisselen Sander Uiterwaal (woningcorporatie Havensteder) en Steven Scheer (Directie Veiligheid Rotterdam) ruim een week van functie. Dat doen ze als onderdeel van het programma Trading Places. Ze willen ontdekken waar en hoe hun organisaties méér voor elkaar kunnen betekenen dan ze nu al doen. En ook omdat ze nieuwsgierig zijn naar de wereld van de ander, die zo dichtbij is, maar nog grotendeels onbekend.
Op het eerste gezicht lijken Havensteder en de Directie Veiligheid verschillende organisaties. Havensteder biedt huisvesting aan zo'n 45.000 huishoudens in de Rotterdamse regio. Met 550 medewerkers werkt de corporatie dagelijks aan goed wonen en leefbare wijken. De Directie Veiligheid is met 250 fte een relatief klein onderdeel van de gemeente Rotterdam. Maar het is er wel eentje met een breed werkterrein: van veiligheid bij voetbalwedstrijden en evenementen tot georganiseerde criminaliteit, maatschappelijke onrust en crisisbeheersing.
Steven vat de missie van zijn directie samen: "Een veilig Rotterdam waar iedereen zich welkom en thuis voelt. Dat gaat dus over meer dan het bestrijden van criminaliteit. Het gaat ook over je prettig voelen, erbij horen en je plekvinden in de stad.” En daarmee is de overeenkomst met Havensteder eigenlijk al gevonden: een woningcorporatie wil ook dat mensen zich thuis voelen, in een goede woning en in een fijne, veilige buurt.
Sander werkt inmiddels veertien jaar bij Havensteder, waarvan nu zes jaar als bestuurder. Wat hem drijft, is de maatschappelijke betekenis van zijn werk. Ooit begon hij bij een Amerikaans accountantskantoor, maar de wereld van commerciële dienstverlening bleek niet de zijne. “Ik wilde mijn talenten inzetten voor mensen die dat goed kunnen gebruiken.” In zijn huidige functie geniet hij vooral van de grote afwisseling: van een bewonersklacht tot landelijke discussies over de toekomst van de volkshuisvesting.
Steven is van huis uit jurist, werkte onder meer bij de gemeente Gouda en in de consultancy en kwam uiteindelijk bij de gemeente Rotterdam terecht. Sinds 2015 werkt hij in het veiligheidsdomein en inmiddels is hij bijna zes jaar plaatsvervangend directeur, verantwoordelijk voor strategie, beleid en ondersteuning. Hij omschrijft zichzelf als een positief ingestelde Rotterdammer met een sterk rechtvaardigheidsgevoel: "Jezelf ergens over verontwaardigen geeft juist ook energie om er iets aan te doen.”
Sander en Steven kennen elkaars organisaties nog niet zo goed. Zij zelf ontmoeten elkaar een paar keer per jaar in een stuurgroep over ondermijning, maar van wat zich verder binnen de muren van de ander afspeelt, hebben ze slechts een beperkt beeld.
Sander ziet de Directie Veiligheid als een organisatie die voortdurend tussen twee snelheden moet schakelen. Aan de ene kant heb je de acute werkelijkheid van incidenten, crises en evenementen. En aan de andere kant moet je structureel werken aan preventie en een veilige stad. Hij vermoedt dat juist dat schakelen veel vraagt van de organisatie en haar medewerkers.
En waar Havensteder vanuit vastgoedbeheer en vastgoedontwikkeling vaak meer dan vijftig jaar vooruit moet kijken, ligt de horizon voor Directie Veiligheid dichterbij, denkt Sander. “Die zal veel meer worden bepaald door de horizon van een college, dus vier jaar.”
Steven ziet bij Havensteder juist een organisatie met een duidelijker afgebakende opdracht. Een professionele, betrokken organisatie, met medewerkers die dicht bij bewoners staan en graag problemen oplossen. Tegelijkertijd vermoedt hij dat het voor Sander lastig kan zijn om als bestuurder voldoende afstand te houden van de dagelijkse operatie. "Je wilt niet op de stoel van de directie gaan zitten of daar dwars doorheen allerlei opdrachten gaan uitzetten", zegt Steven. "Maar tegelijkertijd heb je een verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke resultaten. En dan heb je ook nog een Raad van Commissarissen boven je.” Hij is benieuwd hoe Sander die balans in de praktijk vindt.
De relatie tussen Havensteder en Directie Veiligheid kreeg twee jaar geleden een belangrijke impuls. De aanleiding was niet fijn: er waren explosies bij woningen die in Rotterdam grote onrust veroorzaakten. Niet alleen bij de direct betrokken bewoners, maar vaak in een portiek of een hele straat. Beide organisaties ontdekten hoe ingewikkeld het kan zijn om bij zulke incidenten goed met elkaar af te stemmen. Wie doet wat? Wie informeert bewoners? Wie biedt nazorg? En hoe voorkom je dat het opnieuw gebeurt?
"De eerste keer dat zo'n explosie in de stad plaatsvond, was dat voor ons samen enorm zoeken", vertelt Sander. “Terwijl je juist wilt dat bewoners dan ervaren dat de betrokken instanties gezamenlijk om hen heen staan.”
Inmiddels zijn er afspraken gemaakt, protocollen ontwikkeld en hebben eroverleggen plaatsgevonden. De stuurgroep richt zich nu niet meer alleen op explosies, maar is verbreed naar ondermijning. Ook is informatie-uitwisseling een belangrijk onderwerp. Want hoe zorg je ervoor dat medewerkers veilig hun werk kunnen doen en over de noodzakelijke informatie beschikken, zonder de privacy van Rotterdammers uit het oog te verliezen?
Toch staan beide organisaties volgens Sander en Steven nog maar aan het begin van deze samenwerking. Steven: “We hadden eerst gewoon met elkaar te maken, nu onderzoeken we hoe we actief de samenwerking kunnen opzoeken en sámen meer kunnen bereiken.”
En daar zit ook de ambitie voor de komende jaren. Niet alleen samenwerken wanneer het misgaat, maar juist ook voordat problemen ontstaan. Bij schulden, zorgproblemen, kwetsbare jongeren, onveiligheid en ondermijning. Sander: "Juist omdat je ook verschillende kwaliteiten hebt, kun je elkaar versterken. We hebben voldoende overlap in ons werk om elkaar te kunnen vinden. Maar juist in de verschillen zit denk ik de aanvulling en de versterking."
Vanaf 11 november dompelen de twee zich onder in de organisatie van de ander. Ze draaien mee in overleggen, ontmoeten medewerkers, partners en buigen zich over vraagstukken die normaal gesproken op het bureau van de ander liggen. En ze gaan op zoek naar onbekende dwarsverbanden.
Sander: "Juist dat onbekende ontdekken vind ik super interessant. Want ik denk dat daar gewoon veel te winnen is. Relatief dicht bij huis, maar toch onbekend."
Steven verheugt zich op het ervaren van de andere organisatie. "Ik ben gewoon heel benieuwd hoe Havensteder werkt. Wat voor cultuur is daar? Dat je dat echt kan zien vanbinnen, mensen daarover kan spreken en bevragen." Hij is ook benieuwd in welke mate zijn eigen beeld van de gemeente op de proef wordt gesteld. “De mensen van Havensteder vinden natuurlijk iets van de gemeente. Ik heb daar als blije medewerker best een positief beeld bij, maar misschien hebben zij wel een heel ander beeld van ons.”
“Ik ben het meest nieuwsgierig naar wat ik niet weet”, zegt Sander. Hij werkte ook ooit bij een gemeente en nam zich voor dat nooit meer te doen. Nu keert hij tijdelijk terug in die wereld. Hoe onbevooroordeeld zal hij daar rondlopen?
"Het is een illusie om te denken dat mensen geen vooroordeel meedragen, maar ik ben zeker bereid me te laten overtuigen van het tegendeel.”
Minstens zo interessant als het ontdekken van de ander, is wat de twee hopen dat hun tijdelijke vervanger over de eigen organisatie te weten komt. Sander hoopt vooral dat Steven ervaart hoeveel bevlogen, kundige mensen er bij Havensteder werken. En dat hij de warme, open cultuur ontdekt waarin medewerkers zich welkom voelen en zichzelf kunnen zijn. Tegelijkertijd hoopt hij dat Steven vanuit zijn veiligheidsexpertise een nieuwe blik werpt op de uitdagingen waarmee corporatiemedewerkers dagelijks te maken hebben.
Steven is op zijn beurt benieuwd of Sander de leiderschapscultuur van Directie Veiligheid herkent zoals de directie die zelf graag ziet. En misschien ontdekt Sander ook wel iets wat hemzelf niet meer opvalt. "Het zou kunnen dat hij denkt: jullie rennen wel heel erg voor de burgemeester", zegt Steven lachend. Hij herkent zelf ook dat de dagelijkse vragen en actualiteit soms zoveel aandacht opeisen dat er minder ruimte overblijft om zelf richting te geven.
Voor Sander is de wissel geslaagd wanneer duidelijker wordt waar de organisaties elkaar kunnen versterken én wanneer er een begin is gemaakt met het daadwerkelijk benutten van die mogelijkheden. Niet alleen nieuwe inzichten dus, maar ook een aanzet tot nieuwe samenwerking. Steven legt de lat zowel professioneel als persoonlijk. "De wissel is voor mij geslaagd als we allebei een toffe week hebben en aan het eind helemaal ondergedompeld zijn in de organisaties, verwonderingen hebben en dingen die ik ga meenemen naar mijn eigen organisatie. En misschien ook aspecten waarvan ik denk: die laat ik liever bij de ander.”
Tot slot richten de twee zich rechtstreeks tot elkaar. "Steven, ik wens je vooral toe dat je je eigen rol kan loslaten als adjunct-directeur Veiligheid. Die kun je met een gerust hart aan mij overlaten. Laat je meevoeren binnen de wereld van de woningcorporatie. Haal daar uit wat onze organisaties bindt en wat we ze na de wissel mee kunnen geven om elkaars werk beter te maken."
"Allerbeste Sander, ik wens je een hele mooie week toe in de gemeentelijke organisatie. Ik ben heel benieuwd hoe je het ervaart om in zo'n politieke context te werken, dicht tegen de burgemeester aan. Ik ben heel benieuwd naar je reflecties daarover, wat je ziet en wat je naderhand mee wilt geven."
Allebei wensen ze de ander vooral ook heel veel plezier. Want hoe serieus de gezamenlijke opgaven ook zijn, nieuwsgierigheid, verwondering en plezier blijken een uitstekend vertrekpunt om elkaar en elkaars organisatie beter te begrijpen.
